Əməliyyat Otağında Bir Gün: Hansı Tibbi Sərf Materialları İstifadə Olunur?

Əməliyyat otağının qapısı açılır...

Xəstəxananın dəhlizində hərəkət adi görünə bilər. Tibb bacıları öz işləri ilə məşğuldur, həkimlər növbəti pasiyentlərin vəziyyətini qiymətləndirir, monitorlardan gələn siqnallar isə səhiyyə müəssisəsinin fasiləsiz işlədiyini xatırladır. Lakin bu dəhlizlərin sonunda elə bir məkan var ki, orada hər detalın öz mənası, hər saniyənin öz dəyəri və hər bir əşyanın öz həyati rolu mövcuddur. Bura əməliyyat otağıdır.

Qapılar açıldıqdan sonra ilk hiss edilən şey tam sakitlik deyil, nizam-intizamdır. Güclü işıqlandırma, xüsusi ventilyasiya sistemi, paslanmayan poladdan hazırlanmış avadanlıqlar və mükəmməl təmizlik dərhal diqqəti cəlb edir. Burada təsadüfi heç nə yoxdur. Əməliyyat masasının yerləşdiyi mövqedən tutmuş alətlərin düzülüşünə, istifadə olunacaq tibbi sərf materiallarının yerləşdirilməsinə qədər hər şey əvvəlcədən planlaşdırılıb.

Əksər insanlar uğurlu əməliyyat dedikdə ilk növbədə cərrahın peşəkarlığını düşünür. Şübhəsiz ki, cərrahın biliyi və təcrübəsi həlledici amillərdəndir. Ancaq əməliyyat otağında görünməyən başqa bir qəhrəman da var. Bu, hər gün istifadə olunan, bəzən isə pasiyentin heç vaxt görmədiyi onlarla müxtəlif steril məhsullar, birdəfəlik tibbi məhsullar və infeksiyanın qarşısını almağa xidmət edən vasitələrdir. Məhz bu məhsullar sayəsində cərrahi müdaxilə daha təhlükəsiz, daha steril və daha effektiv həyata keçirilir.

Müasir cərrahiyyə yalnız texnologiyaların inkişafı ilə deyil, eyni zamanda yüksək keyfiyyətli sterilizasiya prosesləri və düzgün seçilmiş tibbi sərf materialları ilə bugünkü səviyyəsinə çatıb. Bir neçə onillik əvvəl adi hesab edilən infeksiyalar bu gün ciddi nəzarət tədbirləri sayəsində xeyli azalıb. Bunun arxasında isə görünməyən, lakin son dərəcə vacib hazırlıq mərhələsi dayanır.

Əməliyyat otağında hər şey əməliyyatdan xeyli əvvəl başlayır.

Əməliyyat vaxtı təyin olunduqdan sonra sterilizasiya bölməsi, əməliyyat otağı personalı, anestezioloq, cərrah və tibb bacıları koordinasiyalı şəkildə hazırlıqlara başlayırlar. Məqsəd yalnız əməliyyatı icra etmək deyil, həm də pasiyent üçün mümkün olan ən təhlükəsiz mühiti yaratmaqdır. Çünki istənilən mikroorqanizm, istənilən kiçik diqqətsizlik və ya steril qaydaların pozulması əməliyyatdan sonrakı ağırlaşmaların riskini artıra bilər.

Əməliyyat otağına daxil olan hər kəs əvvəlcədən müəyyən edilmiş qaydalara riayət etməlidir. Buraya xüsusi geyimdən istifadə, əllərin düzgün antiseptik işlənməsi, steril zonaların qorunması və yalnız zəruri avadanlıqların otağa daxil edilməsi daxildir. Bu qaydalar təsadüfi deyil; onlar illərlə aparılmış elmi araşdırmaların və beynəlxalq infeksiyaya nəzarət standartlarının nəticəsidir.

Əməliyyatdan əvvəl görünməyən böyük hazırlıq

Bir çox insan əməliyyatın yalnız cərrah ilk kəsiyi etdiyi anda başladığını düşünür. Əslində isə əməliyyatın uğuru həmin andan xeyli əvvəl formalaşmağa başlayır.

Əməliyyat otağı əvvəlki prosedurdan sonra tam dezinfeksiya edilir. Döşəmələr, iş səthləri, lampalar, əməliyyat masası və istifadə ediləcək avadanlıqlar xüsusi dezinfeksiya vasitələri ilə təmizlənir. Havanın keyfiyyətini qoruyan ventilyasiya və filtrasiya sistemləri yoxlanılır. Bir çox müasir əməliyyat otaqlarında HEPA filtrli hava dövriyyəsi sistemi tətbiq edilir ki, bu da havadakı hissəciklərin və mikroorqanizmlərin sayını minimuma endirməyə kömək edir.

Bundan sonra növbə istifadə olunacaq materialların hazırlanmasına çatır. Steril paketlər yalnız istifadə anında açılır. Hər bir qablaşdırmanın bütövlüyü diqqətlə yoxlanılır. Əgər qablaşdırmada cüzi zədə, nəm və ya sterilizasiya indikatorunda uyğun olmayan dəyişiklik müşahidə edilərsə, həmin məhsul istifadə edilmir. Çünki sterilliyə dair ən kiçik şübhə belə pasiyentin təhlükəsizliyi baxımından qəbuledilməz hesab olunur.

Əməliyyatda iştirak edəcək komanda da xüsusi hazırlıq keçir. Cərrahlar və əməliyyat tibb bacıları əllərini adi qaydada deyil, xüsusi cərrahi antiseptik prosedur əsasında yuyurlar. Bu proses bir neçə dəqiqə davam edir və məqsədi dərinin üzərində mövcud olan mikroorqanizmlərin sayını mümkün qədər azaltmaqdır. Daha sonra steril dəsmallarla qurulanan əllərə cərrahi əlcəklər geyinilir, steril cərrahi xalatlar, cərrahi maskalar, bone və bahıl istifadə olunur.

Burada diqqət çəkən məqamlardan biri odur ki, geyimlər yalnız personalı qorumaq üçün nəzərdə tutulmur. Onların əsas məqsədlərindən biri əməliyyat sahəsini insan orqanizmindən yayıla biləcək mikroorqanizmlərdən qorumaqdır. İnsan dərisi, saçları və hətta nəfəs alarkən xaric etdiyi hava müəyyən miqdarda mikroorqanizm daşıya bilər. Buna görə də hər bir qoruyucu vasitə infeksiya nəzarəti zəncirinin vacib halqası hesab olunur.

Komanda hazır olduqdan sonra əməliyyat masası xüsusi ardıcıllıqla hazırlanır. Steril örtüklər açılır, cərrahi alətlər düzülür, tikiş materialları, şprislər, iynələr, steril kompreslər, qazlı bezlər və digər istifadə olunacaq vasitələr əməliyyatın gedişinə uyğun şəkildə yerləşdirilir. Əməliyyat tibb bacısı hər bir məhsulun sayını əvvəlcədən qeyd edir. Bu, prosedur başa çatdıqdan sonra istifadə olunan materialların yenidən sayılması və əməliyyat sahəsində hər hansı əşyanın qalmadığını təsdiqləmək üçün vacib təhlükəsizlik tədbirlərindən biridir.

Bu hazırlıq mərhələsinə baxdıqda aydın olur ki, əməliyyat otağında uğur yalnız yüksək texnologiyalı avadanlıqlardan və ya cərrahın peşəkarlığından asılı deyil. Burada hər steril paket, hər qoruyucu geyim, hər diqqətlə yerləşdirilmiş tibbi sərf materialı və hər prosedur vahid məqsədə xidmət edir: pasiyentin təhlükəsizliyini maksimum səviyyədə təmin etmək. Əməliyyatın ilk dəqiqəsi başlamazdan əvvəl görülən bu görünməyən işlər, əslində, uğurlu cərrahi müdaxilənin təməlini təşkil edir.

Əməliyyat başlayır: Görünməyən qəhrəmanlar iş başındadır

Əməliyyat otağında hər şey hazırdır. Cərrah, anestezioloq, əməliyyat tibb bacıları və digər mütəxəssislər öz yerlərini tutublar. Pasiyent anesteziya altında olduqdan və son təhlükəsizlik yoxlamaları tamamlandıqdan sonra əməliyyatın əsas mərhələsi başlayır. Kənardan baxan bir insanın diqqətini ilk növbədə cərrahın hərəkətləri cəlb etsə də, əslində bu proses onlarla müxtəlif tibbi sərf materiallarının bir-biri ilə ahəngdar işləməsi sayəsində mümkün olur. Hər bir məhsul müəyyən məqsəd üçün hazırlanıb və onların hər hansı birinin olmaması əməliyyatın təhlükəsizliyinə və keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərə bilər.

Əməliyyat sahəsi hazırlanarkən ilk istifadə olunan məhsullardan biri steril cərrahi örtüklərdir. Bu örtüklər pasiyentin bədəninin yalnız əməliyyat aparılacaq hissəsini açıq saxlayır, digər nahiyələri isə tamamilə örtür. Bunun əsas məqsədi əməliyyat sahəsini ətraf mühitdə və ya pasiyentin dərisinin digər hissələrində mövcud ola biləcək mikroorqanizmlərdən qorumaqdır. Müasir cərrahi örtüklər maye keçirməyən, lif buraxmayan və yüksək baryer xüsusiyyətlərinə malik xüsusi materiallardan hazırlanır. Bu xüsusiyyətlər əməliyyat zamanı infeksiya nəzarəti baxımından mühüm rol oynayır.

Eyni zamanda cərrah və bütün steril komandaya aid personal xüsusi cərrahi xalatlar geyinir. Bu xalatlar adi tibbi geyimlərdən fərqli olaraq qan, bədən mayeləri və mikroorqanizmlərin keçməsini minimuma endirmək üçün hazırlanır. Xüsusilə uzunmüddətli və yüksək riskli əməliyyatlarda xalatın qoruyucu xüsusiyyətləri həm pasiyenti, həm də tibb işçilərini potensial yoluxmalardan qorumağa kömək edir.

Əməliyyat zamanı ən çox diqqət çəkən vasitələrdən biri isə şübhəsiz ki, steril cərrahi əlcəklərdir. Cərrahın əlləri ilə toxunduğu hər bir toxuma, damar və ya orqan yalnız bu steril baryer vasitəsilə təmasda olur. Əlcəyin kiçik bir zədələnməsi belə əməliyyatın gedişində dərhal dəyişdirilməsini tələb edir. Bir çox mürəkkəb əməliyyatlarda isə əlavə təhlükəsizlik məqsədilə ikiqat əlcəkdən istifadə edilir. Bu üsul həm əlcəyin deşilməsini daha tez aşkar etməyə, həm də infeksiya riskini azaltmağa imkan verir.

Komandanın istifadə etdiyi cərrahi maskalar, bəzi hallarda isə yüksək filtrasiya qabiliyyətinə malik respiratorlar ağız və burundan yayıla biləcək damcıların əməliyyat sahəsinə düşməsinin qarşısını alır. Bununla yanaşı bone saçların, bahıl isə ayaqqabı vasitəsilə çirklənmənin steril zonaya daşınmasını minimuma endirir. Ayrı-ayrılıqda sadə görünən bu vasitələr birlikdə əməliyyat otağının steril mühitinin qorunmasına xidmət edir.

Əməliyyatın növündən asılı olmayaraq, müxtəlif ölçülü şprislər və steril iynələr daim istifadə olunur. Onlar anestezik preparatların, antibiotiklərin, damar daxilinə verilən məhlulların və digər dərman vasitələrinin tətbiqində mühüm rol oynayır. Müasir birdəfəlik şpris və iynələr istifadədən sonra təkrar tətbiq olunmur ki, bu da qan yolu ilə keçən infeksiyaların qarşısının alınmasının əsas prinsiplərindən biridir.

Cərrahın əlində görünən ən tanınmış alətlərdən biri skalpel və ya ona taxılan bisturi uclarıdır. Bu uclar son dərəcə iti hazırlanır və toxumalara minimal travma verməklə dəqiq kəsik aparmağa imkan yaradır. Əksər hallarda bisturi ucları birdəfəlik istifadə olunur və prosedur bitdikdən sonra təhlükəli tibbi tullantı kimi utilizasiya edilir.

Əməliyyat irəlilədikcə qanaxmanın idarə olunması və əməliyyat sahəsinin təmiz saxlanılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bunun üçün steril qazlı bezlər, kompreslər və tamponlardan geniş istifadə edilir. Onlar qanı və digər mayeləri sorur, cərraha əməliyyat sahəsini daha aydın görməyə kömək edir. Eyni zamanda bu materiallar müəyyən mərhələlərdə toxumaların müvəqqəti qorunması və qanaxmanın mexaniki dayandırılması üçün də istifadə oluna bilər. Əməliyyat başlamazdan əvvəl və bitdikdən sonra bütün qazlı bez və tamponların sayılması beynəlxalq təhlükəsizlik protokollarının vacib hissəsidir.

Əgər əməliyyat zamanı qan, irin və ya digər mayelərin davamlı xaric edilməsi tələb olunursa, müxtəlif növ dren sistemləri tətbiq edilir. Drenlər əməliyyatdan sonrakı dövrdə maye toplanmasının qarşısını almağa kömək edir və toxumaların daha sağlam sağalmasına şərait yaradır. Eyni məqsədlə istifadə olunan cərrahi aspirasiya sistemləri isə əməliyyat zamanı qanı, yuyucu məhlulları və digər mayeləri vakuum vasitəsilə uzaqlaşdıraraq cərrahi sahənin görünüşünü yaxşılaşdırır.

Müasir cərrahiyyədə qanaxmanın idarə olunmasında elektrocərrahiyyə aksesuarları da mühüm yer tutur. Elektrocərrahi qələm, neytral elektrod və digər köməkçi vasitələr elektrik enerjisindən istifadə etməklə toxumaların kəsilməsinə və eyni zamanda qan damarlarının koaqulyasiyasına imkan verir. Bu texnologiya qan itkisini azaltmaqla yanaşı, əməliyyat müddətinin qısalmasına da kömək edə bilər.

Əməliyyat başa çatdıqda isə toxumaların anatomik bütövlüyü cərrahi tikiş sapları vasitəsilə bərpa edilir. Müasir tikiş materialları sorulan və sorulmayan olmaqla müxtəlif növlərə bölünür. Hansı növ sapın seçilməsi əməliyyatın növündən, toxumanın xüsusiyyətindən və sağalma müddətindən asılıdır. Bundan əlavə, bəzi əməliyyatlarda dəri tikişlərini əvəz edən xüsusi cərrahi staplerlər və dəri yapışdırıcı sistemlər də istifadə oluna bilər.

Əməliyyatdan əvvəl istifadə olunmuş bütün steril alətlərin və sərf materiallarının təhlükəsizliyinə əmin olmaq üçün sterilizasiya paketləri, sterilizasiya rulonları və onların üzərində yerləşən sterilizasiya indikatorları mühüm rol oynayır. İndikatorlar sterilizasiya prosesinin tələb olunan temperatur, təzyiq və ya digər parametrlərə uyğun aparıldığını göstərən vizual nəzarət vasitəsidir. Onlar məhsulun steril olduğunu tam təsdiqləməsə də, sterilizasiya prosesinin düzgün həyata keçirildiyinin vacib göstəricilərindən biri hesab olunur və keyfiyyətə nəzarət sisteminin ayrılmaz hissəsidir.

Bütün bu məhsullara ayrı-ayrılıqda baxdıqda onların sadəcə tibbi ləvazimat olduğu düşünülə bilər. Lakin əməliyyat otağında onlar vahid bir sistemin hissəsinə çevrilir. Hər bir steril məhsul, hər bir birdəfəlik tibbi məhsul və hər bir qoruyucu vasitə cərrahın bacarığını tamamlayaraq pasiyentin təhlükəsizliyini təmin edir. Məhz bu səbəbdən müasir cərrahiyyədə tibbi sərf materiallarının keyfiyyəti, düzgün seçilməsi və beynəlxalq standartlara uyğun istifadəsi uğurlu əməliyyatın ayrılmaz tərkib hissəsi hesab olunur.

Əməliyyat başa çatır, amma təhlükəsizlik prosesi davam edir

Əməliyyatın son tikişi qoyulduqdan və cərrah əməliyyat masasından uzaqlaşdıqdan sonra bir çox insan hər şeyin artıq bitdiyini düşünür. Əslində isə pasiyentin təhlükəsizliyi baxımından ən vacib mərhələlərdən biri məhz bundan sonra başlayır. Çünki uğurlu cərrahi müdaxilə yalnız əməliyyatın düzgün aparılması ilə deyil, həm də əməliyyatdan sonrakı infeksiya nəzarəti, tibbi tullantıların təhlükəsiz idarə olunması və istifadə olunan materialların düzgün emalı ilə tamamlanır.

Əməliyyat otağında istifadə olunan hər bir birdəfəlik tibbi məhsul prosedur bitdikdən sonra dərhal çeşidlənir. Qan və digər bioloji mayelərlə təmasda olmuş steril əlcəklər, cərrahi maskalar, qazlı bezlər, tamponlar, drenlər, sorucu kateterlər və digər sərf materialları adi məişət tullantıları kimi atılmır. Onlar xüsusi rənglərlə işarələnmiş tibbi tullantı qablarına yığılır və qüvvədə olan sanitariya qaydalarına uyğun şəkildə daşınaraq zərərsizləşdirilir. İynələr, bisturi ucları və digər deşici-kəsici alətlər isə deşilməyə davamlı xüsusi konteynerlərdə toplanır ki, bu da tibb işçilərinin təsadüfi xəsarət almasının və qan yolu ilə keçən infeksiyaların qarşısını almaq üçün mühüm təhlükəsizlik tədbiridir.

Əgər əməliyyatda istifadə olunan alət birdəfəlik deyilsə, onun işi də əməliyyat otağında bitmir. Yenidən istifadə edilə bilən cərrahi alətlər əvvəlcə görünən çirklərdən təmizlənir, daha sonra xüsusi yuyucu-dezinfeksiya sistemlərində emal olunur. Növbəti mərhələdə alətlər funksional baxımdan yoxlanılır, qurudulur, sterilizasiya paketləri və ya sterilizasiya rulonları vasitəsilə qablaşdırılır və sterilizasiya şöbəsinə göndərilir. Burada tətbiq edilən sterilizasiya üsulu alətin materialından və istehsalçının göstərişlərindən asılı olaraq dəyişə bilər. Ən geniş istifadə olunan metodlardan biri buxar sterilizasiyasıdır, lakin istiliyə həssas tibbi cihazlar üçün digər təsdiqlənmiş sterilizasiya texnologiyalarından da istifadə edilir.

Sterilizasiya prosesinin düzgün aparıldığını təsdiqləmək üçün sterilizasiya indikatorları tətbiq olunur. Bu indikatorlar temperatur, təzyiq və ya müəyyən kimyəvi parametrlərin tələb olunan səviyyəyə çatdığını vizual şəkildə göstərir. Bununla yanaşı, xəstəxanalar sterilizasiya avadanlığının effektivliyini qiymətləndirmək üçün müntəzəm bioloji və texniki nəzarət üsullarından da istifadə edirlər. Belə çoxpilləli nəzarət sistemi sayəsində növbəti əməliyyatda istifadə ediləcək alətlərin təhlükəsizliyi təmin edilir.

Müasir cərrahiyyədə infeksiya nəzarəti yalnız steril alətlərdən istifadə etməklə məhdudlaşmır. Əməliyyat otağında insanların hərəkətinin minimuma endirilməsi, qapının lazımsız açılıb-bağlanmaması, hava axınının nəzarətdə saxlanılması və steril zonaların qorunması da bu sistemin ayrılmaz hissəsidir. Araşdırmalar göstərir ki, əməliyyat otağında intizamlı iş rejimi və steril qaydalara ciddi riayət olunması cərrahi sahə infeksiyalarının azalmasına mühüm töhfə verir. Buna görə də dünyanın aparıcı xəstəxanalarında bu qaydalar sadəcə tövsiyə deyil, gündəlik iş prosesinin ayrılmaz standartıdır.

Əməliyyat otağı haqqında insanların çoxunun bilmədiyi maraqlı faktlardan biri odur ki, burada istifadə olunan materialların böyük əksəriyyəti pasiyentə toxunmadan əvvəl bir neçə dəfə keyfiyyət yoxlamasından keçir. İstehsal mərhələsində materialların fiziki xüsusiyyətləri sınaqdan keçirilir, sterilizasiya prosesləri təsdiqlənir, qablaşdırmanın bütövlüyü yoxlanılır və yalnız bundan sonra məhsullar tibb müəssisələrinə göndərilir. Xəstəxanada isə həmin məhsullar yenidən qəbul nəzarətindən keçirilir. Bu çoxpilləli sistem təsadüfi deyil; məqsəd pasiyentin təhlükəsizliyini maksimum səviyyədə təmin etməkdir.

Digər maraqlı məqam isə odur ki, əməliyyat zamanı istifadə olunan qazlı bezlər, tamponlar və cərrahi alətlər prosedur başlamazdan əvvəl və bitdikdən sonra dəqiq sayılır. Bu proses beynəlxalq cərrahi təhlükəsizlik protokollarının vacib hissəsidir və əməliyyat sahəsində hər hansı materialın qalması riskini minimuma endirmək üçün həyata keçirilir. Eyni zamanda bir çox müasir əməliyyat otaqlarında elektron sayım sistemləri və barkod texnologiyalarından da istifadə olunmağa başlanıb ki, bu da təhlükəsizlik səviyyəsini daha da artırır.

Bütün bunlar göstərir ki, uğurlu əməliyyat təkcə cərrahın peşəkarlığının nəticəsi deyil. Onun arxasında anestezioloq, əməliyyat tibb bacıları, sterilizasiya şöbəsinin əməkdaşları, laboratoriya mütəxəssisləri, tibbi tullantıların idarə olunmasına cavabdeh personal və yüksək keyfiyyətli tibbi sərf materialları dayanır. Əməliyyat otağında istifadə olunan hər bir steril məhsul, hər bir cərrahi əlcək, hər bir cərrahi örtük, hər bir tikiş sapı və hər bir sterilizasiya paketi böyük bir təhlükəsizlik zəncirinin vacib halqasıdır. Bu halqalardan biri zəiflədikdə bütün sistem risk altına düşə bilər.

Növbəti dəfə "əməliyyat uğurla keçdi" ifadəsini eşitdiyiniz zaman xatırlayın ki, bu uğurun arxasında yalnız cərrahın məharəti deyil, eyni zamanda yüzlərlə diqqətlə seçilmiş tibbi sərf materialı, ciddi sterilizasiya qaydaları, beynəlxalq standartlara əsaslanan infeksiya nəzarəti tədbirləri və böyük bir komandanın görünməyən əməyi dayanır. Məhz bu görünməyən detallar müasir cərrahiyyəni daha təhlükəsiz, daha etibarlı və daha uğurlu edir.