Biləkdə “yumru” niyə yaranır? Qanqlion kistası nədir, səbəbləri və müalicə üsulları

Hazırlayan: Elnur Musabəyli

Biləkdə qəfil və ya tədricən yaranan kiçik “yumru” insanı narahat edə bilər. Xüsusilə ağrı və ya hərəkət məhdudiyyəti varsa, bunun səbəbinin nə olduğu sualı yaranır. Biləkdə belə şişkinliyin ən çox rast gəlinən səbəblərindən biri qanqlion kistasıdır.

Qanqlion kistası adətən oynağın və ya vətərin yaxınlığında yaranan, içərisi qatı, jeləbənzər maye ilə dolu xoşxassəli kistadır. Ən çox biləkdə, xüsusilə biləyin üst və ya içəri səthində müşahidə olunur. Əksər hallarda təhlükəli deyil və müalicəyə ehtiyac olmadan kiçilə və ya tamamilə yox ola bilər.

Biləkdə yaranan “yumru” nə ola bilər?

Biləkdə yaranan hər yumru qanqlion kistası demək deyil. Qanqlion kistasından başqa müxtəlif yumşaq toxuma problemləri, oynaq və vətər xəstəlikləri, lipoma və daha nadir hallarda digər törəmələr də şişkinliyə səbəb ola bilər.

Bu səbəbdən yeni yaranmış və səbəbi bilinməyən yumrunu yalnız görünüşünə əsasən müəyyən etmək düzgün deyil. Xüsusilə yumru sürətlə böyüyürsə, sərtdirsə, hərəkətsizdirsə və ya ağrı, keyimə kimi əlamətlərlə müşayiət olunursa, həkim müayinəsi vacibdir.

Qanqlion kistası nədir?

Qanqlion kistası dərinin altında, oynaq və ya vətər ətrafında əmələ gələn maye ilə dolu kiçik kisəcikdir. Adətən dairəvi və ya oval formada olur və ölçüsü noxud böyüklüyündən bir neçə santimetrə qədər dəyişə bilər.

Kistanın ölçüsü sabit qalmaya bilər. Bəzi insanlarda bilək daha çox istifadə edildikdə yumru böyüyür, istirahət zamanı isə kiçilə bilər. Bəzən isə uzun müddət eyni ölçüdə qalır.

Qanqlion kistası xərçəng deyil və xoşxassəli törəmə hesab olunur. Lakin bu, biləkdəki hər şişkinliyin avtomatik olaraq qanqlion kistası olduğu anlamına gəlmir.

Qanqlion kistası niyə yaranır?

Qanqlion kistasının dəqiq yaranma səbəbi hər zaman məlum olmur. Kistanın oynaq və ya vətər ətrafındakı toxumalardan inkişaf etdiyi düşünülür. Bəzi hallarda əvvəlki zədələnmə və ya biləyə uzunmüddətli, təkrarlanan yük təsir göstərə bilər, lakin konkret bir travma olmadan da qanqlion kistası yarana bilər.

Yaş, oynaq zədələnmələri, bəzi oynaq problemləri və təkrarlanan bilək hərəkətləri riskin artması ilə əlaqələndirilir. Bununla belə, qanqlion kistasının yaranmasını yalnız bir səbəblə izah etmək mümkün deyil.

Əlamətləri hansılardır?

Ən tipik əlamət biləkdə dərinin altında görünən və ya hiss olunan yumrudur. Kista kiçik olduqda nəzərə çarpmaya da bilər.

Qanqlion kistası olan şəxsdə:

• biləkdə yumru və ya şişkinlik;

• hərəkət zamanı ağrı və ya narahatlıq;

• biləyin hərəkətində məhdudiyyət;

• yaxınlıqdakı sinirə təzyiq olduqda keyimə, iynələnmə və ya zəiflik

müşahidə oluna bilər. Bəzi insanlarda isə kista heç bir əlamət vermir və yalnız təsadüfən aşkar edilir.

Diaqnoz necə qoyulur?

Həkim əksər hallarda biləyi müayinə etməklə və yumrunun ölçüsünü, formasını, hərəkətliliyini və ağrı ilə əlaqəsini qiymətləndirməklə ilkin fikir əldə edə bilər.

Diaqnoz aydın deyilsə və ya digər səbəbləri istisna etmək lazımdırsa, ultrasəs müayinəsi (USM) və ya MRT istifadə edilə bilər. USM kistanın maye ilə dolu olub-olmadığını qiymətləndirməyə kömək edir, MRT isə ətraf yumşaq toxumalar haqqında daha ətraflı məlumat verə bilər. Bəzi hallarda rentgen müayinəsi də başqa oynaq problemlərini qiymətləndirmək üçün lazım ola bilər.

Qanqlion kistası necə müalicə olunur?

Əgər kista ağrıya və ya hərəkət məhdudiyyətinə səbəb olmursa, çox vaxt dərhal müalicə tələb olunmur. Həkim müəyyən müddət müşahidə etməyi tövsiyə edə bilər. Bəzi qanqlion kistaları zamanla öz-özünə kiçilə və ya yox ola bilər.

Əlamətlər olduqda müalicə kistanın yerləşməsindən və simptomların ağırlığından asılı olaraq seçilir. Müalicə variantlarına:

Müşahidə və yükün azaldılması: Biləyə düşən təkrarlanan yükün azaldılması və müəyyən hallarda qısa müddətli bilək dəstəyi simptomların yüngülləşməsinə kömək edə bilər.

Aspirasiya: Həkim xüsusi iynə vasitəsilə kistanın daxilindəki mayeni boşalda bilər. Bu üsul yumrunu kiçildə və ağrını azalda bilər, lakin kistanın yenidən yaranması mümkündür.

Cərrahi müalicə: Kista davamlı ağrıya, hərəkət məhdudiyyətinə və ya digər problemlərə səbəb olduqda və digər yanaşmalar kifayət etmədikdə cərrahi çıxarılma nəzərdən keçirilə bilər. Lakin əməliyyatın da riskləri və kistanın yenidən yaranma ehtimalı vardır.

Evdə nə etmək olmaz?

Qanqlion kistasını evdə iynə ilə deşmək, sıxmaq, partlatmağa və ya zərbə ilə yox etməyə çalışmaq düzgün deyil. Bu cür müdaxilələr infeksiya, qanaxma və ətraf toxumaların zədələnməsinə səbəb ola bilər. Kistanın müalicəsi üçün təhlükəsiz üsul onun həkim tərəfindən qiymətləndirilməsidir.

Nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır?

Biləkdə yeni yaranan hər yumru mütləq ciddi xəstəlik demək deyil. Bununla belə, səbəbi aydın olmayan şişkinliyin həkim tərəfindən qiymətləndirilməsi daha doğrudur.

Xüsusilə yumru:

• sürətlə böyüyürsə;

• güclü və ya davamlı ağrı yaradırsa;

• sərt və hərəkətsizdirsə;

• biləyin hərəkətini məhdudlaşdırırsa;

• keyimə, iynələnmə və ya zəiflik yaradırsa;

• qızarıb, isti və çox ağrılı hala gəlibsə

həkimə müraciət etmək lazımdır.

Nəticə

Biləkdə yaranan “yumru” çox vaxt qanqlion kistası kimi xoşxassəli bir vəziyyətlə əlaqəli ola bilər. Qanqlion kistaları bəzən heç bir narahatlıq yaratmır və müalicəsiz də kiçilə bilər. Ağrı, hərəkət məhdudiyyəti və ya sinirə təzyiq kimi problemlər yarandıqda isə müşahidə, aspirasiya və ya seçilmiş hallarda cərrahi müalicə nəzərdən keçirilə bilər.

Əsas məqam budur: biləkdə yaranan hər yumrunu özbaşına müalicə etməyə çalışmaq əvəzinə, səbəbini dəqiqləşdirmək daha təhlükəsizdir.

Tibbi xəbərdarlıq: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim müayinəsini, diaqnozu və fərdi müalicə planını əvəz etmir.